To «Δίκτυο Φορέων και Πολιτών για την Προστασία της Φωκίδας από τις ΑΠΕ», μου θέτει δημόσια και με καλεί να απαντήσω σε τρία ερωτήματα, που αφορούν στην προστασία των περιοχών Natura 2000 από την εγκατάσταση ΑΠΕ.
Πρόκειται για θέμα μείζονος σημασίας για το οποίο έχω μιλήσει πολλές φορές δημόσια κι έχω εκφράσει τις θέσεις της Κυβέρνησης και τις δικές μου απόψεις.
Με ειλικρινή χαρά ανταποκρίνομαι και σε αυτή την πρόσκληση, όπως πράττω πάντα όταν προσκαλούμαι σε καλόπιστο δημόσιο διάλογο, που συμβάλλει στην ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών της #Φωκίδας.
Το δίκτυο Natura 2000 συνιστά τον ακρογωνιαίο λίθο της ενωσιακής δράσης για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας και την αποκατάσταση των ευρωπαϊκών οικοσυστημάτων. Το νομοθετικό πλαίσιο για τη σύσταση και λειτουργία του δικτύου Natura 2000 δομείται επί τη βάσει δύο κεντρικών νομοθετημάτων στο πεδίο προστασίας της φύσης: την Οδηγία 2009/147/ΕΚ περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών και την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας.
Για την ορθή διαχείριση των περιοχών που ανήκουν στο Δίκτυο Natura 2000 προβλέπεται στο άρθρο 21 του ν. 1650/1986, όπως ισχύει, η έκδοση Προεδρικού Διατάγματος χαρακτηρισμού, οριοθέτησης και καθορισμού χρήσεων γης και δραστηριοτήτων ανά
ζώνη. Το Προεδρικό Διάταγμα εκδίδεται επί τη βάσει Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ), η οποία αποτελεί την επιστημονική τεκμηρίωση των προβλέψεών του (τίθεται δε υποχρεωτικά σε δημόσια διαβούλευση), ενώ προβλέπεται περαιτέρω η σύνταξη Σχεδίου Διαχείρισης της περιοχής, το οποίο περιλαμβάνει σχέδιο δράσης και αποτελεί το βασικό διαχειριστικό εργαλείο.
Με στόχο την προστασία των περιοχών Natura 2000 και σε συμμόρφωση με την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) της 17.12.2020 θεσπίστηκαν για πρώτη φορά στόχοι διατήρησης μέσω της Υπουργικής Απόφασης οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/24776/985 (ΦΕΚ Β 1807/22.03.2023) και της Υπουργικής Απόφασης οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/50146/1786 (ΦΕΚ Β 3118/10.05.2023) για όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000 καλύπτοντας τους οικοτόπους και τα είδη χλωρίδας και πανίδας, η πρώτη, και τα είδη ορινιθοπανίδας, η δεύτερη, κλείνοντας μία εκκρεμότητα δεκαετιών.
Οι στόχοι διατήρησης που τέθηκαν με τις αναφερόμενες Υπουργικές Αποφάσεις, σύμφωνα και με την πρόσφατη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ 1189/2025 και 1190/2025), στηρίζονται σε επαρκές επιστημονικό υπόβαθρο καθώς βασίζονται σε επαρκή επιστημονικά στοιχεία από δύο κύκλους εργασιών (2018-2019) και από το πρόγραμμα LIFE-IP 4 NATURA, με αναφορά σε βιβλιογραφία, γνωμοδοτήσεις, πρόσφατα προγράμματα και μακροχρόνιες μελέτες, κατόπιν συνεργασίας με περιβαλλοντικές οργανώσεις, ευρωπαϊκούς φορείς και άλλα κράτη. Παράλληλα οι στόχοι αποτελούν τη βάση για την εκπόνηση των 23 Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) που καλύπτουν και τις 446 περιοχές Natura όλης της χώρας και, όπως αναφέρθηκε, αποτελούν το βασικό επιστημονικό εργαλείο για τη σημασία της προστατευόμενης περιοχής και την πρόταση των μέτρων προστασίας.
Περαιτέρω, έχει ήδη εκδοθεί, κατόπιν θετικής γνωμοδοτήσεως του ΣτΕ (ΠΕ 15/2026), το προεδρικό διάταγμα για την προστασία της νήσου Γυάρου, το οποίο θα αποτελέσει και το υπόδειγμα για τα υπόλοιπα προεδρικά διατάγματα.
Για την εκπόνηση έργων εντός μίας περιοχής Natura το άρθρο 10 παρ. 1 του ν. 4014/2011, προβλέπει μία ειδική διαδικασία, η οποία εκτός από την ΑΕΠΟ απαιτεί και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση (ΕΟΑ), η οποία είναι μια ειδική επιστημονική μελέτη, η οποί
εστιάζει στις συνέπειες για την περιοχή βάσει των στόχων διατήρησής της και στην ακεραιότητά της με αναφορά στις οικολογικές λειτουργίες της. Η απόφαση κατά πόσον η ακεραιότητα αυτή παραβλάπτεται, πρέπει να εστιάζεται και να περιορίζεται στους στόχους διατήρησης της περιοχής και να γίνεται η δέουσα εκτίμηση.
Η έννοια της δέουσας εκτίμησης (άρθρο 6 παρ.3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ) των επιπτώσεων ενός έργου ή σχεδίου προϋποθέτει ότι, πριν την έγκρισή τους, λαμβάνονται υπόψιν οι βέλτιστες επιστημονικές γνώσεις επί του θέματος και προσδιορίζονται όλες οι πτυχές τους, που θα μπορούσαν, είτε η καθεμία είτε σε συνδυασμό με άλλα σχέδια ή έργα να επηρεάσουν τους στόχους διατήρησης του τόπου. Σύμφωνα με την απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ (1705/2017) εάν έχει λάβει χώρα η δέουσα εκτίμηση, δεν απαγορεύεται η έγκριση ενός σχεδίου σε περιοχή Natura 2000, για την οποία δεν έχει εκπονηθεί σχέδιο διαχείρισης ή δεν έχουν ληφθεί θετικά μέτρα για την προστασία των οικοτόπων και ειδών.
Επομένως, η διαδικασία αδειοδότησης σε περιοχές Natura αποτελεί ξεχωριστή διαδικασία η οποία, σύμφωνα με την ενωσιακή νομοθεσία, απαιτεί τη λεγόμενη δέουσα εκτίμηση σε υλοποίηση της θεμελιώδους αρχής της προφύλαξης, με την οποία εξετάζεται σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα αν το έργο ή η δραστηριότητα θα μπορούσε δυνητικά να επηρεάσει σημαντικά τους στόχους διατήρησης του τόπου. Συνεπάγεται ότι είναι δεσμευτική η διενέργεια αξιολόγησης από την αδειοδοτούσα αρχή για το εάν η εκάστοτε επένδυση είναι συμβατή με αυτούς τους στόχους διατήρησης (όπως αυτοί εγκρίθηκαν το 2023) καθώς και για το ποιος ακριβώς είναι ο βαθμός συμβατότητας της επένδυσης με αυτούς.
Σημειωτέoν ότι το ΣτΕ δέχεται πως δεν απαγορεύεται απολύτως η άσκηση δραστηριοτήτων εντός ή πλησίον των προστατευόμενων τόπων, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. Επομένως η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν απαγορεύει απολύτως την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές, αρκεί να προηγείται μια πλήρης,
επιστημονικά τεκμηριωμένη και εμπεριστατωμένη περιβαλλοντική αξιολόγηση, που να διασφαλίζει ότι τα έργα δεν θα προκαλέσουν βλάβες στην τοπική βιοποικιλότητα (ΣτΕ 1533/2025 σκ. 22).
Περαιτέρω, όπως και παραπάνω αναφέρω, μέσω της Υπουργικής Απόφασης οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/24776/985 (ΦΕΚ Β 1807/22.03.2023) και της Υπουργικής Απόφασης οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/50146/1786 (ΦΕΚ Β 3118/10.05. 2023) για όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, θεσπίστηκαν για πρώτη φορά στόχοι διατήρησης. Οι αποφάσεις αυτές προσβλήθηκαν με αιτήσεις ακυρώσεως ενώπιον του ΣτΕ από φορείς πολιτών, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Το Ε’ Τμήμα του ΣτΕ επί των ως άνω αιτήσεων ακυρώσεως εξέδωσε τις 1189/2025 και 1190/2025 αποφάσεις του, με τις οποίες δέχθηκε κατ’αρχήν ότι ο καθορισμός των στόχων διατήρησης που έγινε με τις προαναφερθείσες υπουργικές αποφάσεις προέκυψε κατόπιν επαρκούς επιστημονικής μελέτης και απέρριψε τους περί του αντιθέτου λόγους ακυρώσεως ως αβάσιμους. Ωστόσο, λόγω της σπουδαιότητας των τιθέμενων στις υποθέσεις αυτές ζητημάτων, τα οποία άπτονται της ερμηνείας και εφαρμογής κοινοτικής νομοθεσίας, το Τμήμα έκρινε ότι οι υποθέσεις πρέπει να παραπεμφθούν στην επταμελή σύνθεση του Δικαστηρίου, και αναμένονται οι σχετικές αποφάσεις.
Παράλληλα αξίζει να αναφερθεί ότι το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαγορεύει την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών σε όλες τις περιοχές Natura, σε δάση και δασικές εκτάσεις καθώς και αιολικών σταθμών σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1200 μέτρων. Στο πλαίσιο της διατήρησης ευαίσθητων οικοσυστημάτων και σημαντικών ειδών χλωρίδας και πανίδας καθιερώθηκε επίσης ο θεσμός των απάτητων βουνών και των απάτητων παραλιών θέτοντας όρους και περιορισμούς για την μεγαλύτερη δυνατή προστασία των περιοχών αυτών.
Με βάση όσα αναλυτικά εκθέτω παραπάνω τα οποία δεν στηρίζονται σε δικές μου εκτιμήσεις, αλλά στο ενωσιακό δίκαιο και στη σχετική νομολογία του ΔΕΕ, καθώς και στην ερμηνεία και εφαρμογή από το ΣτΕ των εθνικών και ενωσιακών κανόνων, στους οποίους οφείλει να συμμορφώνεται η Χώρα μας, απαντώ στα τεθέντα ερωτήματα:
1ον. Το δίκτυο Natura 2000 προστατεύεται με ένα πλέγμα νομοθετικών και διοικητικών μέτρων και κυρώσεων, από τα αυστηρότερα στον κόσμο, που υπαγορεύει η εθνική και ενωσιακή νομοθεσία, Η προστασία αυτή μάλιστα ενισχύεται από το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ (Για τη Φωκίδα έχω δημοσιεύσει τις αναλυτικές ρυθμίσεις).
2ον. Από τις 1189/2025 και 1190/2025 αποφάσεις του ΣτΕ προκύπτει η κατ’αρχήν συμμόρφωση της Χώρας μας στο άρθρο 6 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ με την έκδοση, μετά την καταδίκη το 2020, των Υπουργικών Αποφάσεων έτους 2023. Κατά των αποφάσεων αυτών φορείς πολιτών προσέφυγαν στο ΣτΕ με την άσκηση αιτήσεων ακυρώσεων, επί των οποίων αναμένουμε την έκδοση της απόφασης της Επταμελούς σύνθεσης του Ανωτάτου Δικαστηρίου και
3ον. Κατ΄επανάληψη έχω εξηγήσει ότι η διαδικασία αδειοδότησης έργων ΑΠΕ περιλαμβάνει αυστηρή τήρηση των περιβαλλοντικών όρων και επιμέρους διοικητικές ενέργειες και αποφάσεις, που καθεμία ελέγχεται διοικητικά και δικαστικά με βάση τα πλέον σύγχρονα και αυστηρά κριτήρια.
Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από τις πρόσφατες περιπτώσεις που απασχόλησαν τη Φωκίδα.
Η απόφαση της 16ης.7.2026 του ΔΕΕ αφορά υποθέσεις στις οποίες η Χώρα μας δεν ήταν διάδικος και ήδη τα συναρμόδια Υπουργεία εξετάζουν κατά πόσο μπορεί να μας επηρεάζει κι αν επιφέρει οποιαδήποτε διαφοροποίηση σε όσα παραπάνω αναφέρω. Σε κάθε περίπτωση η Ελλάδα σέβεται τις αποφάσεις των Ευρωπαϊκών Δικαστηρίων και διαθέτει μηχανισμούς συμμόρφωσης προς αυτές.
Προσπάθησα να απαντήσω πλήρως και τεκμηριωμένα στα σύνθετα και δύσκολα νομικοπολιτικά ερωτήματα που μου ετέθησαν γνωρίζοντας ότι η απάντησή μου θα ήταν μακροσκελής.
Ελπίζω να διαβαστεί, όχι μόνο από τους ερωτώντες, αλλά όλους τους πολίτες.
Θέλω ακόμη μια φορά να δηλώσω πως πρώτιστο μέλημά μου είναι η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος του τόπου μας. Είναι το ισχυρότερο ποιοτικό μας πλεονέκτημα που οφείλουμε να το διαφυλάξουμε.
Δρ. Ιωάννης Δ. Μπούγας
Βουλευτής Φωκίδας
Υφυπουργός Δικαιοσύνης
